واگذارديم و از مرتبه خلافت انداختيم مگر آنچنان اشخاصى كه قبول اين مرتبه را نمودند و به ايمان و عمل صالح كه مقتضاى قبول نمودن اين مرتبه است مشغول شدند . پس ، از براى ايشان اجر و جزايى است كه بدون ذلّت و بدون منّت مىباشد . و از اين تقرير ، معلوم بر تو مىگردد كه اصل معناى عبادت و اطاعت ، مشغول شدن هر موجودى است به همان كارى و شغلى كه او را از براى آن كار ، خلق فرموده‌اند و خلافت را در آن كار به او واگذار كرده‌اند . چنان كه عبادت ، اطاعت و سجده آسمانها ، شمس ، قمر ، كواكب ، همان گردش و حركت و روشنايى و تأثير دادن ربوبيّت ، تدبير و تقدير خداوند است بر وجه عدل به ساير موجودات ارضيه و انقياد نمودن و قيام نمودن آنها بر شيوه خلافت . از اينجاست كه در حق آنها فرموده است كه كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ « 1 » يعنى هريك از آنها در فلكى ، برجى و منزلى كه دارند مشغول به كار خود مىباشند و حركت و شناورى مىنمايند و عبادت و اطاعت ملائكها ، كه مخلوقات و سكان آسمانها هستند ؛ همگى از اين نوع كارها و كردارها مىباشد و هركدام به شغلى و كارى مأمور و خليفه مىباشند . چنان كه در حق آنها فرموده است كه وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ « 2 » يعنى آنكه ملائكه مىگويند كه نيست از ما احدى ، مگر اينكه از براى او مقام معلوم و شغل خاصى است كه قيام بر آن مىنمايد . فقرات وَ الذَّارِياتِ ذَرْواً « 3 » و آيات وَ الْمُرْسَلاتِ عُرْفاً ، فَالْفارِقاتِ فَرْقاً « 4 » البته كه در قرآن خوانده و شنيده‌اى كه همگى ، بيان شغل ، كار و عبادت ملائكه است كه بيان فرموده‌اند و چونكه شغلها و خلافت نمودن آنها ، بىحدّ و حصر است لهذا عدد و شماره ملائكه بىحد و حصر شده است و از جميع موجودات بيشتر مىباشد و آيه

--> ( 1 ) . انبياء : 35 ( 2 ) . صافات : 164 ( 3 ) . ذاريات : 1 ( 4 ) . مرسلات : 1 - 4